على اكبر نفيسى ( ناظم الأطبا )

2694

فرهنگ نفيسى ( فارسى )

الحمد لله على القل و الكثر و على القل و الكثر : حمد مر خداوند را بر كمى و بسيارى . و كم و اندكتر از هر چيزى . يق : ما له قل و لا كثر و ما له قل و لا كثر : نيست مر او را كم و بيش . قل ( qoll ) ا و ص . ع . كم . و چيز كم . و رجل قل : مرد تنها و بىكس . و قل بن قل : مرد گمنام كه او و پدرش را كسى نشناسد . قل ( qoll ) م . ع . قل قلا و قلة . مر قلة . قلا ( qal ) ا . پ . فلاخن . و اشخار و قليا و زاج سياه . قلا ( qel ) و قلاء ( qal ) م . ع . قلا فلانا قلا و قلاء ( از باب نصر ) : دشمن داشت فلان را . و ناخوش داشت فلان را در نهايت كراهت . و قلى فلانا قلا و قلاء ( از باب سمع ) كذلك . قلاء ( qall ' ) ا . ع . قليه‌پز . و سازندهء تابهء قليه‌پزى . قلاءة ( qal 'at ) ا . ع . كارخانهء تابه سازى . و جاى تابه ساختن . قلاب ( qel b ) ا . ع . گرگ . قلاب ( qol b ) ا . ع . بيمارى مر دل را . و بيمارى كه شتر را به زودى بكشد . قلاب ( qol b ) و ( qoll b ) ا . پ . خار آهنى خميدهء حلقه مانند كه چيزى بدان توان آويخت . و آهن پارهء تيز و كج كه بدان ماهى شكار كنند و آگوچ . قلاب ( qall b ) ص . پ . - مأخوذ از تازى - گردانندهء از سره بنا سره . و دغا باز . و آنكه پول قلب سكه مىكند . قلابة ( qel bat ) ا . ع . ابو قلابة : كنيهء عبد اللّه بن يزيد جرمى از علماى فقه . قلابگان ( qoll bag n ) پ . ج . قلابه . قلابه ( qoll be ) ا . پ . قلاب . و زنجير . و حلقهء زنجير . و قبضه و دسته . و قلاب نر و ماده . و سر خواره . قلابى ( qoll bi ) ص . پ . پول قلب . و مردم دغاباز . قلات ( qel t ) ع . ج . قلة ( qolat ) . و ج . قلت ( qalt ) . قلات ( qoll t ) ع . ج . قلة . قلات گازران ( qal te - g zor n ) . ا . پ . نام موضعى در شيراز كه مقبرهء شيخ سعدى عليه الرحمه در آنجاست . قلاتين ( qal tin ) ا . پ . لوله و ناى . و حوض و آبگير . قلاج ( qol j ) ا . پ . كشش كمان به زور و قوت . قلاچ ( qol c ) ا . پ . برجستن اسب . قلاچو ( qal cu ) ا . پ . كاسهء چرمين دروايش . و نهرى كه در زمستان ستور از آن آب مىخورند . قلاچورى ( qal curi ) ا . پ . شمشير آبدار كه قراچورى نيز گويند . قلاح ( qol h ) ا . ع . زردى دندان . قلاخ ( qol x ) ا . ع . نام موضعى در يمن . و از اعلام است . قلاد ( qel d ) ا . ع . تار روئين كه بر حلقهء گوشواره و حلقهء بينى شتر پيچند . قلادة ( qel dat ) ا . ع . گردن بند و حميل . ج : قلائد . و قلائد الشعر : شعر هائى كه هميشه در زمانه باقى باشد . قلاده ( qal de ) و ( qall de ) ا . پ . - مأخوذ از تازى - گلوبند . و گردن بند سگ و شتر و جز آن . و نيز صفت توصيفى كه بدان تعين مىكنند فيل و سگ را مانند سركه بدان اسب را تعيين مىكنند چنان كه گويند : يك فلاده فيل و دو قلاده سگ . قلار ( qell r ) ا . ع . انجير سپيد . قلارون ( qal run ) ا . پ . سرداران و نقيبان لشكر . قلارى ( qol ri ) ا . پ . نوعى از انجير سپيد . قلارى ( qell ri ) ا . ع . انجير سپيد . قلازاره ( qal z re ) و قلاژاره ( qalaj re ) ا . پ . پرنده‌اى از جنس كلاغ كه كلاغ پيسه و عكه نيز گويند . قلاس ( qal s ) ا . ع . ج . قلنسوة . قلاس ( qall s ) ا . ع . قلنسوة فروش . قلاس ( qall s ) ص . ع . بحر قلاس : درياى بسيار آب كفك انداز . قلاسنگ ( qal - sang ) ا . پ . فلاخن . و گلوله و سنگى كه در فلاخن مىاندازند . قلاسى ( qal si ) و ( qal siyy ) ع . ج . قلنسوة و قلنسية . قلاش ( qall c ) ا . ع . خرد و پست قد ترنجيده . قلاش ( qall c ) ا . پ . مردم بىنام و ننگ و لوند و بيچيز و مفلس و حيله باز و فريبنده و مكار و مىخواره و باده پرست و خراباتى و مقيم در ميكده . قلاشة ( qal cat ) ا . ع . كوتاهى و كوچكى . قلاشى ( qall ci ) ا . پ . عياشى و مىخوارگى و باده پرستى و عيارى . قلاشيره ( qal cire ) ا . پ . اشخار و قليا . قلاص ( qel s ) ع . ج . قلوص ( qalus ) . قلاص ( qall s ) ص . ع . آب بلند بر آينده . قلاط ( qol t ) ا . ع . كوتاه‌ترين از مردم و گربه و سنگ . و اولاد جن . و اولاد شيطان . قلاع ( qel ' ) ع . ج . قلع ( qal ' ) و ج . قلع ( qel ' ) . و ج . قلعة ( qal'at ) . و ج . قلعة ( qala'at ) .